Κάπνισμα και εξωσωματική: το έμβρυο θυμάται και τον πατέρα
Όταν ο άνδρας καπνίζει, οι πιθανότητες να κρατήσετε ένα μωρό στην αγκαλιά μειώνονται. Και η απώλεια συμβαίνει νωρίτερα απ’ όσο φανταζόμαστε.
Με μια ματιά
- Νέα προοπτική μελέτη στο Fertility and Sterility (Οκτώβριος 2026) σε 1.388 ζευγάρια έδειξε ότι το κάπνισμα του άνδρα μειώνει τις πιθανότητες γέννησης παιδιού με εξωσωματική.
- Με 20 ή περισσότερα τσιγάρα την ημέρα, η πιθανότητα ήταν 19% μικρότερη.
- Η απώλεια συμβαίνει πριν φανεί ο καρδιακός παλμός του εμβρύου, κάτι που δείχνει προς το DNA του σπέρματος.
- Η σπερματογένεση διαρκεί περίπου 3 μήνες, οπότε η διακοπή του καπνίσματος αξίζει να γίνει τουλάχιστον τόσο νωρίτερα από την ωοληψία.
Στην εξωσωματική γονιμοποίηση, σχεδόν όλη η προσοχή πέφτει στη γυναίκα. Τα φάρμακα, οι υπέρηχοι, οι εξετάσεις αίματος, η ωοληψία, η εμβρυομεταφορά. Ο άνδρας συχνά εμφανίζεται μία φορά: το πρωί της ωοληψίας, με ένα δείγμα. Κι αν καπνίζει, η κουβέντα είναι συνήθως σύντομη, ειδικά όταν το σπερμοδιάγραμμα «βγαίνει καλό».
Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2026 στο Fertility and Sterility, ένα από τα πιο έγκυρα περιοδικά της αναπαραγωγικής ιατρικής, δείχνει γιατί αυτή η κουβέντα πρέπει να γίνεται από την πρώτη μέρα.
Κάπνισμα και εξωσωματική: τι μελετήθηκε
Η ερευνητική ομάδα (Verwoerd, West, Cai, Chen, Papathanasiou) παρακολούθησε 1.388 ζευγάρια σε κέντρο εξωσωματικής, από το 2019 έως το 2021. Κάθε ζευγάρι έκανε μία ωοληψία. Τα ζευγάρια παρακολουθήθηκαν για σχεδόν τέσσερα χρόνια, ώστε να μετρηθούν όλες οι εμβρυομεταφορές, φρέσκες και κατεψυγμένες, από την ίδια ωοληψία.
Το ερώτημα ήταν απλό: πόσα ζευγάρια απέκτησαν τελικά παιδί, όταν κανείς δεν κάπνιζε, σε σύγκριση με τα ζευγάρια όπου κάπνιζε μόνο ο άνδρας;
Τι βρήκε
- Όταν ο άνδρας κάπνιζε 20 τσιγάρα ή περισσότερα την ημέρα, η πιθανότητα να γεννηθεί παιδί ήταν 19% μικρότερη.
- Όταν κάπνιζε λιγότερα από 20, η πιθανότητα ήταν περίπου 8% μικρότερη. Η διαφορά αυτή δεν ήταν στατιστικά βέβαιη στο τελικό αποτέλεσμα, όμως ήταν σαφής στα πρώτα στάδια.
- Η απώλεια συνέβαινε πριν φανεί ο καρδιακός παλμός του εμβρύου, και στις δύο ομάδες καπνιστών.
- Μόλις εμφανιζόταν καρδιακός παλμός, το κάπνισμα του άνδρα δεν επηρέαζε πια την έκβαση.
Οι ερευνητές είχαν λάβει υπόψη την ηλικία και το βάρος και των δύο, τη μόρφωση, τη διάρκεια της υπογονιμότητας, τη μέθοδο γονιμοποίησης και την αιτία της υπογονιμότητας. Η διαφορά παρέμενε.
Γιατί αυτή η μελέτη ξεχωρίζει
Το Fertility and Sterility είναι το επίσημο περιοδικό της Αμερικανικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής (ASRM) και ένα από τα πιο έγκυρα περιοδικά παγκοσμίως στον χώρο μας. Για να δημοσιευθεί εκεί μια μελέτη, πρέπει να είναι πολύ καλά σχεδιασμένη. Και αυτή είναι:
- Είναι προοπτική. Το αν ο άνδρας κάπνιζε καταγράφηκε από την αρχή, πριν κανείς γνωρίζει την έκβαση.
- Έχει μεγάλο δείγμα. 1.388 ζευγάρια, που παρακολουθήθηκαν σε όλη τη διαδρομή της εξωσωματικής.
- Μετρά αυτό που σας ενδιαφέρει πραγματικά. Όχι αν έγινε γονιμοποίηση ή αν βγήκε θετικό τεστ, αλλά αν γεννήθηκε παιδί, από όλα τα έμβρυα της ίδιας ωοληψίας.
- Η παρακολούθηση κράτησε σχεδόν τέσσερα χρόνια, ώστε να μετρηθούν και οι μεταφορές κατεψυγμένων εμβρύων.
- Η σύγκριση είναι καθαρή: ζευγάρια όπου κανείς δεν κάπνιζε, απέναντι σε ζευγάρια όπου κάπνιζε μόνο ο άνδρας.
- Όσο περισσότερα τα τσιγάρα, τόσο μεγαλύτερη η επίδραση. Αυτή η σχέση δόσης–αποτελέσματος είναι από τις πιο ισχυρές ενδείξεις ότι η σύνδεση είναι πραγματική.
Γιατί χρειαζόμαστε περισσότερες τέτοιες μελέτες
Οι μελέτες για τον τρόπο ζωής είναι από τις πιο δύσκολες στην έρευνα. Δεν υπάρχει φάρμακο ή μηχάνημα να πουληθεί, οπότε σπάνια βρίσκουν χρηματοδότηση. Δεν μπορείς ηθικά να ζητήσεις από κάποιον να καπνίσει για χάρη μιας μελέτης. Γι’ αυτό οι καλά σχεδιασμένες μελέτες με τελικό αποτέλεσμα τη γέννηση παιδιού είναι λίγες.
Όταν μια τέτοια μελέτη δημοσιεύεται σε κορυφαίο περιοδικό, η συζήτηση με τον άνδρα δεν είναι πια «προσωπική άποψη» του γιατρού ή της βιολόγου. Γίνεται τεκμηριωμένη ιατρική πράξη. Και σε μια εποχή που οι ειδήσεις για την εξωσωματική μιλούν για τεχνητή νοημοσύνη και επιλογή εμβρύων με αλγορίθμους, μας θυμίζει κάτι απλό: μερικοί από τους πιο ισχυρούς παράγοντες βρίσκονται έξω από το εργαστήριο.
Γιατί μετράει το «πότε»
Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο δεν είναι το ποσοστό. Είναι η χρονική στιγμή.
Το σπερματοζωάριο δεν μεταφέρει μόνο το μισό DNA του παιδιού. Φέρνει το κεντρόσωμα που οργανώνει την πρώτη κυτταρική διαίρεση. Φέρνει το ένζυμο που «ξυπνά» το ωάριο μετά τη γονιμοποίηση. Φέρνει επιγενετικές σημάνσεις που ρυθμίζουν ποια γονίδια θα ενεργοποιηθούν και πότε. Τα πατρικά γονίδια είναι μάλιστα κρίσιμα για τον σχηματισμό του πλακούντα.
Όλα αυτά παίζουν τον ρόλο τους ακριβώς στις πρώτες μέρες και εβδομάδες: στην ανάπτυξη του εμβρύου στο εργαστήριο, στην εμφύτευση και στην πολύ πρώιμη κύηση. Εκεί ακριβώς είδε η μελέτη την απώλεια.
Τι κάνει ο καπνός στο σπέρμα
Ο καπνός του τσιγάρου περιέχει νικοτίνη, κάδμιο, μόλυβδο και καρκινογόνους υδρογονάνθρακες. Όλα αυτά περνούν στο σπερματικό υγρό. Εκεί αυξάνουν τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου και μειώνουν την αντιοξειδωτική άμυνα. Το αποτέλεσμα ονομάζεται οξειδωτικό στρες.
Το σπερματοζωάριο είναι ιδιαίτερα ευάλωτο. Δεν μπορεί να επιδιορθώσει το DNA του. Τη βλάβη καλείται να τη «μαζέψει» το ωάριο μετά τη γονιμοποίηση, και οι δυνατότητές του είναι περιορισμένες, ειδικά όσο μεγαλώνει η ηλικία της γυναίκας. Όταν η βλάβη ξεπερνά αυτές τις δυνατότητες, το έμβρυο μπορεί να σταματήσει να αναπτύσσεται, να μην εμφυτευθεί ή να χαθεί πολύ νωρίς.
Γι’ αυτό οι καπνιστές έχουν συχνότερα αυξημένο DFI, δηλαδή υψηλότερο ποσοστό σπερματοζωαρίων με κατακερματισμένο DNA. Και αυτό είναι κάτι που ένα απλό σπερμοδιάγραμμα δεν δείχνει.
Δύο πράγματα που λέω πάντα στα ζευγάρια
Δεν υπάρχει «ακίνδυνη» ποσότητα. Ακόμη και με λιγότερα από 20 τσιγάρα την ημέρα, η μελέτη είδε μεγαλύτερη απώλεια στα πρώτα στάδια. Το «λίγα κάνω» δεν είναι λύση.
Το κάπνισμα δεν αφορά μόνο αυτόν που καπνίζει. Όταν ο άνδρας καπνίζει στο σπίτι, η γυναίκα εκτίθεται στον καπνό. Το ζευγάρι είναι μία μονάδα και έτσι το προετοιμάζουμε.
Πώς προετοιμάζω εγώ τα ζευγάρια
- Ο άνδρας αξιολογείται από την πρώτη επίσκεψη, όχι μετά από μια αποτυχημένη προσπάθεια. Όταν υπάρχει κάπνισμα, κιρσοκήλη, ηλικία άνω των 40, μεταβολικό πρόβλημα ή ιστορικό εμβρύων που δεν εξελίχθηκαν, θέλω να ξέρουμε το DFI πριν σχεδιάσουμε την ωοληψία.
- Η διακοπή του καπνίσματος σχεδιάζεται με βάση τη βιολογία. Η παραγωγή και ωρίμανση των σπερματοζωαρίων διαρκεί περίπου 3 μήνες. Υπολογίζουμε αντίστροφα από την ημερομηνία της ωοληψίας, ώστε τα σπερματοζωάρια που θα χρησιμοποιηθούν να έχουν παραχθεί χωρίς καπνό. Η διακοπή γίνεται με ιατρική υποστήριξη. Το ηλεκτρονικό τσιγάρο δεν είναι ουδέτερη εναλλακτική.
- Το σπίτι γίνεται χώρος χωρίς καπνό, για τα ωάρια της γυναίκας όσο και για το σπέρμα του άνδρα.
- Η αντιοξειδωτική υποστήριξη είναι στοχευμένη. Το οξειδωτικό στρες είναι το πρόβλημα, αλλά οι υπερβολικές δόσεις αντιοξειδωτικών μπορούν να προκαλέσουν το αντίθετο πρόβλημα, το αναγωγικό στρες. Προτιμώ συνεργιστικές φόρμουλες σε φυσιολογικές δόσεις, προσαρμοσμένες στο προφίλ του άνδρα.
- Η βάση είναι το πιάτο. Μεσογειακή διατροφή με λαχανικά, φρούτα, ελαιόλαδο, ψάρια, ξηρούς καρπούς και όσπρια, πλούσια σε πολυφαινόλες, καροτενοειδή, ω-3 λιπαρά, ψευδάργυρο και σελήνιο.
- Μετράμε ξανά πριν την ωοληψία. Αν το DFI παραμένει υψηλό, αυτό ανοίγει μια συγκεκριμένη συζήτηση με τον ιατρό για τις επιλογές του εργαστηρίου, αντί για μια ακόμη προσπάθεια που στηρίζεται μόνο στην ελπίδα.
Συχνές ερωτήσεις
Επηρεάζει το κάπνισμα του άνδρα την επιτυχία της εξωσωματικής; Ναι. Σε μελέτη 1.388 ζευγαριών που δημοσιεύθηκε το 2026 στο Fertility and Sterility, όταν ο άνδρας κάπνιζε 20 ή περισσότερα τσιγάρα την ημέρα, η πιθανότητα να γεννηθεί παιδί από μία ωοληψία ήταν 19% μικρότερη σε σχέση με ζευγάρια όπου κανείς δεν κάπνιζε.
Πόσο νωρίς πρέπει να κόψει ο άνδρας το τσίγαρο πριν την εξωσωματική; Ιδανικά τουλάχιστον περίπου 3 μήνες πριν την ωοληψία. Τόσο διαρκεί η παραγωγή και ωρίμανση των σπερματοζωαρίων, ώστε το σπέρμα που θα χρησιμοποιηθεί να έχει σχηματιστεί χωρίς έκθεση στον καπνό.
Αν το σπερμοδιάγραμμα είναι φυσιολογικό, έχει σημασία το κάπνισμα; Ναι. Το σπερμοδιάγραμμα δεν μετρά την ακεραιότητα του DNA. Ο καπνός αυξάνει το οξειδωτικό στρες και τον κατακερματισμό του DNA του σπέρματος (DFI), που μετριέται με ξεχωριστή εξέταση.
Είναι ασφαλές να καπνίζει λίγα τσιγάρα την ημέρα; Η μελέτη δεν δείχνει ακίνδυνη ποσότητα. Ακόμη και με λιγότερα από 20 τσιγάρα την ημέρα καταγράφηκε μεγαλύτερη απώλεια στα πρώτα στάδια της κύησης.
Το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι λύση; Δεν είναι ουδέτερη εναλλακτική για το σπέρμα. Η διακοπή γίνεται καλύτερα με ιατρική υποστήριξη.
Το έμβρυο κουβαλά και τους δύο γονείς από την πρώτη του διαίρεση. Το ίδιο πρέπει να κάνει και η προετοιμασία.
Γραφτείτε στο newsletter μου στο Linkedin για να μη χάνετε κανένα άρθρο της σειράς Intelligent Fertility & IVF, ξεκινώντας από αυτό που ανεβαίνει αύριο. Κλείστε ραντεβού μαζί μου στο 210 770 4393 ή στο bilalisclinic@gmail.com, με θέμα «Ραντεβού με Χαρούλα Μπιλάλη».
Να είστε καλά,
Χαρούλα
Harroula Bilali, BSc MMedSc Μοριακή Βιολόγος με εξειδίκευση στην Ιατρικώς Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή και το Μικροβίωμα, co-founder Bilalis Clinic and Founder & CEO, Ferticeutics Co.
